طلاق، مهریه و دعاوی خانواده

طلاق به درخواست زوجه از باب عسر و حرج، موضوع ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی است و مسیرش با طلاق توافقی کاملاً فرق دارد: زوجه باید عسر و حرج را در دادگاه اثبات کند، دادگاه ابتدا شوهر را به طلاق الزام می‌کند، و تنها اگر الزام ممکن نباشد، خودِ دادگاه با اذن حاکم شرع رأی به طلاق می‌دهد. مصداق‌های تبصرهٔ سال ۱۳۸۱ (ترک زندگی، اعتیاد، محکومیت کیفری پنج سال یا بیشتر، ضرب و شتم مستمر) نقشهٔ راه اثبات پرونده را می‌سازند و کم‌ترین فایده‌شان این است که به‌جای اثبات یک مفهوم انتزاعی، به اثبات یکی از این مصداق‌های مشخص تبدیل می‌شوند.

مهریهٔ بالای ۱۱۰ سکهٔ بهار آزادی هم از قواعد خاص خودش تبعیت می‌کند: طبق ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده (۱۳۹۱)، وصول مهریه تا سقف ۱۱۰ سکه مشمول قانون نحوهٔ اجرای محکومیت‌های مالی است، اما وصول مازاد بر آن منوط به اثبات ملائت (توانایی مالی) زوج است، نه صرف صدور حکم. این یعنی زوجی که مهریه‌اش هزار سکه است، برای دریافت کامل آن باید ابتدا ملائت شوهر را در دادگاه ثابت کند، وگرنه پرونده به سمت اعسار و تقسیط می‌رود؛ محاسبهٔ مهریه به نرخ روز هم در همهٔ این مسیرها الزامی باقی می‌ماند.

در عمل، همین دو ماده باعث می‌شوند نگارش دادخواست طلاق یا مهریه با انتخاب درست الفاظ شروع شود؛ نمونهٔ دادخواست طلاق در وکیل‌دیجی همین تفاوت مسیرها را روی یک پروندهٔ واقعی نشان می‌دهد. اشتباه رایج این است که زوجه بدون اشاره به مصداق مشخص تبصرهٔ ماده ۱۱۳۰، تنها از «سختی زندگی» به‌صورت کلی صحبت کند، که برای دادگاه کافی نیست.

پروندهٔ خانواده به دلیل بار احساسی و حساسیت اطلاعات، از آن دسته پرونده‌هایی است که خروجی هوش مصنوعی همیشه باید با یک نگاه انسانی نهایی تطبیق داده شود، نه فقط برای صحت حقوقی، بلکه برای لحن و دقت در جزئیات خانوادگی که هیچ مدلی به‌تنهایی از عهدهٔ آن برنمی‌آید.